Ratują zabytkowe stacje na Giszowcu za pół miliona!

Katowice inwestują w ochronę historycznej infrastruktury technicznej. Sześć zabytkowych stacji transformatorowych na Giszowcu przejdzie kompleksową renowację. To kolejny krok w strategii miasta dotyczącej zachowania unikalnego dziedzictwa architektonicznego osiedla robotniczego z początku XX wieku.

Przetarg rozstrzygnięty – rozpoczyna się ratowanie zabytków techniki

Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach wyłonił wykonawcę prac renowacyjnych. Zamówienie otrzymała firma Expance Sławomir Czapiewski z Piły, której oferta opiewała na kwotę 554 730 zł brutto. Inwestycja realizowana jest przy wsparciu finansowym z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.

Giszowiec – osiedle pionierów urbanistyki

Giszowiec to jedno z najcenniejszych osiedli robotniczych w Polsce, powstałe w latach 1907–1910 z inicjatywy Antona Uthemanna dla górników kopalni Giesche. Za projekt odpowiadali bracia Georg i Emil Zillmannowie, którzy wcielili w życie nowatorską koncepcję miasta-ogrodu Ebenezera Howarda.

Od samego początku osiedle wyróżniało się nowoczesnym podejściem do infrastruktury. Pełna elektryfikacja, rzadkość jak na standardy początku XX wieku, była możliwa dzięki energii z elektrowni św. Jerzego przy szybie „Carmer”. System dystrybucji energii obejmował stację rozdzielczą oraz sieć stacji transformatorowych rozmieszczonych strategicznie na terenie całego założenia.

Funkcja i estetyka – filozofia projektowania infrastruktury

– Stacje, które powstały na Giszowcu, miały zasilać całe osiedle. To przykład poziomu, na którym stała technika XX wieku. Wówczas urządzeniom technicznym nadawano nie tylko funkcje użytkowe, ale również estetyczne. Te obiekty są dziś świadkami historii i rozwoju techniki – wyjaśnia Marcin Gawlik, dyrektor KZGM w Katowicach.

Zabytkowe stacje transformatorowe stanowią integralny element historycznej kompozycji urbanistycznej osiedla. Pomimo niewielkich rozmiarów, są materialnym dowodem nowoczesnej myśli inżynieryjnej początku XX wieku oraz świadectwem harmonijnego połączenia infrastruktury technicznej z ideą miasta-ogrodu.

Sześć lokalizacji objętych renowacją

Prace konserwatorskie przeprowadzone zostaną przy stacjach transformatorowych zlokalizowanych przy ulicach:

• Barbórki
• Działkowej (dwie lokalizacje)
• Gościnnej
• Przyjaznej
• Radosnej

Wszystkie obiekty znajdują się w granicach obszaru objętego ochroną konserwatorską, co nakłada szczególne wymogi dotyczące zakresu i sposobu prowadzenia prac.

Kompleksowy zakres prac remontowych

Renowacja każdej ze stacji obejmie szeroki wachlarz działań budowlanych i konserwatorskich. Prace rozpoczną się od etapu przygotowawczego, obejmującego rozbiórkę i demontaż zniszczonych elementów. Wymianie podlegać będą zużyte pokrycia dachowe oraz stolarka drzwiowa.

Istotnym elementem projektu jest wykonanie izolacji fundamentów. Wszystkie wykopy prowadzone będą ręcznie, ściana po ścianie – zgodnie z wymogami ochrony zabytków. Odtworzone zostaną konstrukcje dachowe z nowymi pokryciami, a uszkodzone tynki zostaną naprawione lub wykonane od nowa. Uzupełnione zostaną również brakujące cegły w murach.

Elewacje otrzymają nowe tynki mineralne, zostanie wykonane gruntowanie i malowanie zgodne z historyczną kolorystyką. Szczególną uwagę poświęcono metalowym masztom – każdy z nich zostanie przywrócony do pierwotnego wyglądu, a po pracach zabezpieczających odtworzone zostaną izolatory wraz z ich konstrukcją.

Wokół stacji ponownie ułożone zostaną nawierzchnie z kostki betonowej, a po zakończeniu wszystkich prac teren zostanie uporządkowany.

Prace w otoczeniu obiektów

Zakres inwestycji obejmuje także bezpośrednie sąsiedztwo stacji. Zaplanowano zabezpieczenie istniejących ogrodzeń lub – tam gdzie to konieczne – ich częściową rozbiórkę. Usunięta zostanie niska roślinność, a teren przygotowany pod ustawienie rusztowań. Po zakończeniu robót wszystkie elementy otoczenia zostaną przywrócone do stanu pierwotnego.

Finansowanie projektu ze środków publicznych

Inwestycja otrzymała dofinansowanie w wysokości 500 tys. zł z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków. Miasto Katowice zapewniło wkład własny w kwocie 115 tys. zł, co stanowi 19,35 proc. wartości otrzymanego dofinansowania. Łączna wartość projektu wynosi 554 730 zł brutto.

KZGM – konsekwentny realizator polityki ochrony zabytków

Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej w Katowicach od lat prowadzi systematyczne działania w zakresie remontów i rewitalizacji obiektów o szczególnej wartości historycznej i architektonicznej. W ostatnim czasie KZGM zrealizował szereg projektów renowacyjnych zabytkowych kamienic, m.in. przy ulicach: Chopina 9, Opolskiej 13, Skłodowskiej-Curie 42 czy Gliwickiej 4.

Renowacja stacji transformatorowych w Giszowcu wpisuje się w konsekwentną strategię miasta, które traktuje swoje dziedzictwo jako ważny element tożsamości i inwestycję w przyszłość. Ochrona historycznej infrastruktury technicznej jest równie istotna jak zachowanie zabytkowych budynków mieszkalnych – razem tworzą one spójną całość urbanistyczną o wyjątkowej wartości.

Znaczenie miasta-ogrodu w kontekście europejskim

Warto podkreślić, że Giszowiec jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów realizacji koncepcji miasta-ogrodu w Europie Środkowej. Koncepcja Ebenezera Howarda, zakładająca połączenie zalet życia miejskiego i wiejskiego, znalazła w katowickim osiedlu swoją unikalną realizację. Elektryfikacja całego założenia od momentu powstania była w tamtym okresie rozwiązaniem pionierskim, wykraczającym poza standardy budownictwa robotniczego. Stacje transformatorowe nie były jedynie elementami użytkowymi – ich architektura została starannie zaprojektowana tak, by harmonijnie wpisywała się w estetykę całego osiedla, tworząc integralną część krajobrazu miejskiego.